Theo Hooghiemstra, grondlegger eHerkenning: ‘Ik kan nog steeds niet geloven dat het zo’n vaart genomen heeft’

Bekijk het interview met Theo Hooghiemstra op https://youtu.be/ECCAQDq_ZNI

In 2008 startte Theo Hooghiemstra in samenwerking met Economische Zaken de ontwikkeling van een digitaal identificatiemiddel voor bedrijven. Het was het begin van een ware ontdekkingsreis. Ook nu, 10 jaar nadat eHerkenning daadwerkelijk live ging, vervult het resultaat hem nog met trots én verwondering.

Hij was erbij vanaf het begin. Al in 2008 schetste Theo Hooghiemstra, op verzoek van Economische Zaken, de grondbeginselen van wat eHerkenning zou gaan heten. Onzeker nog of er ooit iets van terecht zou komen, onwetend over het belang dat het tegenwoordig dient. Met al snel een projectsecretaris aan zijn zijde, en de belofte dat hij zelf een team mocht samenstellen.

Vereerd was Hooghiemstra, en een klein beetje verrast, dat Economische Zaken uitgerekend in hem de grondlegger zag van een instrument waar het ministerie in woorden én daden groot belang aan hechtte: een digitaal identificatiemiddel voor bedrijven om zaken te doen met de overheid. Als moderner, betrouwbaarder alternatief voor de systemen die destijds gebruikt werd.

Vertrouwen

‘Vertrouwen. Dáár stond of viel alles mee. Dat is ook de reden dat ik in beeld was gekomen’, zegt Hooghiemstra, afgestudeerd bestuurskundige en jurist. In 2005 had hij immers een vertrouwensmodel voor veilige en betrouwbare elektronische communicatie in de zorg gelanceerd. Een model dat veel raakvlakken vertoonde met de wensen die het Ministerie voor ogen had.

Aanzienlijk waren desondanks ook de verschillen. Verschillen die Hooghiemstra en zijn alsmaar uitdijende team van technologen, juristen, projectleiders en communicatiemedewerkers dwongen om de gebaande paden te verlaten. ‘Het was een prachtige periode’, blikt hij terug. ‘Bij de pioniersfase hoort een bepaald type mensen. Mensen die houden van de uitdaging, die kunnen omgaan met onzekerheden. Twee jaar van testen, slijpen en perfectioneren resulteerde in dit concept.’

De uitkomst was uniek: een publiek-private samenwerking op drie niveaus – strategisch, tactisch en operationeel – waarin de betrokken vertegenwoordigers de zeggenschap delen. En waarbij op basis van gestandaardiseerde afspraken, vastgelegd in een zogenaamd afsprakenstelsel, eHerkenning wordt geleverd door verschillende erkende leveranciers.

Sprong in het diepe

‘We wilden een vorm waar alle partijen vertrouwen in en belang bij hebben’, legt Hooghiemstra uit. ‘Met de bankwereld als voorbeeld stuitte ik op de mogelijkheden van zo’n afsprakenstelsel, waarbij meerdere partijen leveren op basis van gestandaardiseerde afspraken. Een nieuw concept voor mij, maar ook voor de opdrachtgever. De overheid had nooit eerder met een afsprakenstelsel gewerkt. Was gewend om diensten aan één partij of één voorziening over te laten. We durfden in het diepe te springen. Omdat het goed voelde. Omdat het energie gaf.’

Uitgerekend de hack van DigiNotar bevestigde dat gevoel. DigiNotar was een leverancier van eHerkenning en daarnaast van certificaten. Na de hack van hun certificaten mochten zij ook geen eHerkenning meer leveren. Dankzij de gestandaardiseerde afspraken konden de andere leveranciers het in een paar dagen overnemen en werd de continuïteit van eHerkenning gewaarborgd.

‘We waren net live en dan krijg je te maken met zo’n crisis’, vertelt Hooghiemstra. ‘De kranten hadden er vol mee gestaan. Maar het bewees uiteindelijk juist de veerkracht van een dergelijk afsprakenstelsel, en daarmee van eHerkenning.’

Geestelijk vader

Hoe meer vorm eHerkenning kreeg, des te verder verdween Hooghiemstra zelf naar de achtergrond. ‘De founding father van eHerkenning, word ik soms genoemd. Maar ik geef de voorkeur aan geestelijk vader, al is dat eigenlijk ook te veel eer. Ik ben een denker. Een strateeg. De daadwerkelijke uitvoering hebben anderen voor hun rekening genomen.’

Vandaag de dag is hij directeur van Hooghiemstra & Partners, een strategisch juridisch adviesbureau dat hij oprichtte met Helen Hukshorn. ‘Ik heb haar leren kennen in die pioniersfase. Zij was de eerste programmamanager van eHerkenning vanuit Economische Zaken.’ Zijn officiële band met eHerkenning is tegenwoordig beperkter, maar wel belangrijk. Hij is lid van de Commissie van Deskundigen voor toezicht op eHerkenning.

Trots

Trots is hij nog altijd op de rol die eHerkenning momenteel vervult. Onmisbaar binnen Nederland, ook bruikbaar in het buitenland. ‘Ik kan nog altijd moeilijk geloven dat het zo’n vaart heeft genomen. Hoe vaak komt het wel niet voor dat een plan uiteindelijk helemaal niet van de grond komt? Maar dit is doorgegaan. Het heeft zich zelfs zó bewezen, dat het binnenkort waarschijnlijk onderdeel is van de wet.’

Is het dan af? ‘Nee, dat is het nooit. Ik zou vooral graag zien dat digitale dienstverlening nóg veiliger wordt dan het nu al is. Dienstverleners mochten zelf kiezen op welk betrouwbaarheidsniveau ze instapten. Het wordt tijd dat de partijen die voor een relatief laag niveau kozen, nu een niveau omhooggaan. eHerkenning is er klaar voor.’

Theo zit achter computer

Theo Hjooghiemstra, grondlegger van eHerkenning.